Chế độ Bảo Hiểm Xã Hội bắt buộc (Nghị định 158/2025/NĐ-CP)

Trong Nghị định 158/2025/NĐ-CP, Chế độ bảo hiểm xã hội (BHXH) bắt buộc (được quy định chủ yếu tại Chương III) là trụ cột an sinh then chốt, bao gồm hai chế độ chính là Chế độ hưu trí và Chế độ tử tuất. Chế độ này được thiết kế không chỉ để hướng dẫn chi tiết các quyền lợi cơ bản mà còn liên kết chặt chẽ với bức tranh tổng thể của Nghị định nhằm giải quyết các trường hợp đặc thù, giao thoa giữa các thời kỳ hoặc rủi ro từ phía doanh nghiệp.

Bài viết dưới đây là nội dung chi tiết về Chế độ BHXH bắt buộc được đặt trong bối cảnh rộng hơn của Nghị định:

1. Chế độ Hưu trí (Mục 1 Chương III Nghị định 158/2025/NĐ-CP)

  • Xác định điều kiện hưởng: Đối với hồ sơ không xác định được ngày, tháng sinh, cơ quan BHXH sẽ lấy ngày 01 tháng 01 của năm sinh (hoặc ngày 01 của tháng sinh nếu có tháng) làm căn cứ xác định tuổi nghỉ hưu. Mốc tuổi nghỉ hưu trước tuổi để làm cơ sở tính giảm tỷ lệ hưởng lương hưu được quy định rõ cho các nhóm làm nghề nặng nhọc, độc hại, vùng đặc biệt khó khăn, hoặc có đủ 15 năm khai thác than trong hầm lò. (Điều 12 Nghị định 158/2025/NĐ-CP)
  • Mức lương hưu và vai trò của "Mức tham chiếu": Mức lương hưu hằng tháng bằng tỷ lệ hưởng lương hưu hằng tháng nhân với mức bình quân tiền lương làm căn cứ đóng BHXH. Đặc biệt, với những người tham gia BHXH trước ngày 01/7/2025 có từ đủ 20 năm đóng BHXH bắt buộc trở lên, nếu mức lương hưu tính ra thấp hơn mức tham chiếu (khái niệm mới thay thế lương cơ sở tại Chương I), thì mức lương hưu sẽ được làm tròn lên bằng mức tham chiếu. (Điều 13 Nghị định 158/2025/NĐ-CP)
  • Cách tính mức bình quân tiền lương: Nghị định quy định rất chi tiết cách tính cho các trường hợp chuyển đổi tiền lương trước tháng 10/2004, hoặc khi người lao động chuyển từ công việc nặng nhọc sang công việc bình thường, chuyển ngành từ lực lượng vũ trang sang làm công việc khác tại các cơ quan, tổ chức, đơn vị, doanh nghiệp vẫn thuộc đối tượng thực hiện chế độ tiền lương do Nhà nước quy định. Tiền lương làm căn cứ đóng BHXH của các năm trước sẽ được nhân với hệ số điều chỉnh dựa trên chỉ số giá tiêu dùng (CPI) để đảm bảo không bị trượt giá. (Điều 15 Nghị định 158/2025/NĐ-CP)
  • Hưởng BHXH một lần: Đối với trường hợp bảo lưu chờ 12 tháng, luật quy định rõ 12 tháng này phải liên tục và tại thời điểm nộp hồ sơ, người lao động không được đang tham gia BHXH bắt buộc lẫn tự nguyện. Đáng chú ý, nếu một người vừa đủ điều kiện nhận BHXH một lần, vừa đủ điều kiện hưởng lương hưu, cơ quan chức năng sẽ giải quyết theo văn bản đề nghị (sự lựa chọn) của người lao động. (Điều 14 Nghị định 158/2025/NĐ-CP)

2. Chế độ Tử tuất (Mục 2 Chương III Nghị định 158/2025/NĐ-CP)

3. Cơ chế liên thông với BHXH tự nguyện

Người lao động có cả thời gian đóng tự nguyện và bắt buộc sẽ được cộng dồn tổng thời gian để xét hưởng hưu trí và tử tuất.

  • Để nhận lương hưu theo chính sách của BHXH bắt buộc, người đó phải có đủ 15 năm đóng BHXH bắt buộc trở lên hoặc 20 năm nếu thuộc đối tượng quy định tại Điều 65 của Luật BHXH. (Khoản 2 Điều 17 Nghị định 158/2025/NĐ-CP)
  • Mức bình quân tiền lương để tính lương hưu hay trợ cấp tuất trong trường hợp này sẽ là (Tổng các mức thu nhập làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện + Mức bình quân tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc X Tổng số tháng đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc) chia cho Tổng số tháng đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện và bắt buộc.

4. Chế độ BHXH bắt buộc trong bức tranh toàn cảnh của Nghị định Quyền lợi từ Chương III (Chế độ BHXH bắt buộc) được bảo vệ và mở rộng ở các chương khác:

  • Liên kết với chế độ cho người không đủ điều kiện (Chương IV): Mức bình quân tiền lương làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc được sử dụng làm cơ sở để tính mức trợ cấp hằng tháng cho nhóm người đã hết tuổi lao động, không đủ điều kiện hưởng lương hưu nhưng chưa đến tuổi nhận trợ cấp hưu trí xã hội.
  • Bảo vệ khi doanh nghiệp phá sản/trốn đóng (Chương V): Nếu người sử dụng lao động không còn khả năng đóng nộp trước 01/07/2024, cơ quan BHXH vẫn xác nhận thời gian thực đóng để giải quyết ngay chế độ hưu trí, tử tuất cho người lao động. Sau này, nếu nhà nước thu hồi được tiền lãi/chậm đóng từ doanh nghiệp, cơ quan BHXH sẽ tự động điều chỉnh lại mức lương hưu hoặc trợ cấp tử tuất cao hơn và chi trả phần chênh lệch hồi tố cho người lao động.

Xem chi tiết Nghị định 158/2025/NĐ-CP tại đây.

Nếu cần thêm thông tin chi tiết hoặc hỗ trợ liên quan, vui lòng liên hệ với chúng tôi để được hỗ trợ kịp thời.

ĐẠI LÝ THUẾ TRƯƠNG GIA

“CẦU NỐI TUYỆT VỜI GIỮA CỘNG ĐỒNG DOANH NGHIỆP VÀ CƠ QUAN THUẾ”

CÁC BÀI VIẾT KHÁC
Kịp thời gia hạn nộp thuế tiêu thụ đặc biệt đối với ô tô sản xuất hoặc lắp ráp trong nước - Nghị định 109/2020/NĐ-CP
Tìm hiểu thêm
Lễ kỷ niệm Ngày Doanh nhân Việt Nam lần thứ XVI năm 2020
Tìm hiểu thêm
Thời gian bắt buộc sử dụng hóa đơn điện tử
Tìm hiểu thêm
Cục Thuế TP. HCM cảnh báo: Hóa đơn điện tử cũng bị làm giả!!!
Tìm hiểu thêm
Đăng Ký